Wielka Ucieczka do wolności. Muzeum obozu Stalag Luft III w Żaganiu.

# 81. rocznica Wielkiej Ucieczki z obozu Stalag Luft III w Żaganiu

## Odkryj historię Żagania

W tym roku minęła 81. rocznica ucieczki 76 alianckich jeńców z żagańskiego obozu Stalagu Luft III. Jeśli jeszcze nie odwiedziłeś Żagania, gorąco polecam zwiedzić zarówno poobozowe tereny, jak i ciekawą ekspozycję w Muzeum Obozów Jenieckich. To miejsce kryje w sobie wiele fascynujących historii!

Historia obozów jenieckich

W czasie II wojny światowej hitlerowcy upatrzyli sobie Żagań jako doskonałe miejsce do tworzenia obozów jenieckich. Do historii przeszły szczególnie dwa z nich. W założonym w 1939 roku Stalagu VIII C przetrzymywano około 49 tys. żołnierzy. Trzy lata później powstał oboz dla zestrzelonych lotników alianckich - Stalag Luft III.

Ucieczka z obozu

Większość jeńców nie zamierzała czekać do końca wojny. W końcu, kto chciałby spędzić resztę życia w obozie? Nie wiedzieli, kiedy konflikt się zakończy i jaki będzie jego rezultat dla Aliantów. Dlatego pragnąc być wolnymi ludźmi, próbowali uciekać z obozów. W 1943 roku, w całej III Rzeszy uciekło z obozów aż 33 tysiące jeńców. Jedną z najbardziej brawurowych była Wielka Ucieczka z żagańskiego obozu Stalag Luft III. Planowo miało uciec trzema wydrążonymi w ziemi tunelami nawet 500 jeńców.

Tunele ucieczki

Kopane jednocześnie trzy tunele nazwano „Tom”, „Dick” i „Harry". „Tom” został odkryty podczas jednej z rewizji, a wyjście z tunelu „Dick” w wyniku rozbudowy obozu znalazło się na terenie nowego sektora. Ostatnią szansą ucieczki pozostał 111-metrowy tunel „Harry”, do którego budowy wykorzystano wszystko, co można wykorzystać do tego rodzaju konstrukcji: deski z baraków i prycz, puszki oraz worki, z których zbudowano specjalną pompę dostarczającą powietrze.

Ucieczka i jej konsekwencje

Gdy tunel był już gotowy, chęć ucieczki zgłosiło 500 osób. Zakładano, że zdoła uciec około 200, stąd szczęśliwców wyłoniono drogą losowania. Ostatecznie, w nocy z 24 na 25 marca 1944 roku na wolność wydostało się zaledwie 81 aliantów. Dziś to miejsce możemy zobaczyć spacerując wzdłuż od strony ul. Lotników Alianckich gruntową drogą w kompleksie leśnym.

Los uciekinierów

Z 81 uciekinierów pierwszych pięciu niemiecki wartownik ujął już przy wyjściu. Z pozostałych 76, którym udało się uciec do lasu, tylko trzech wyrwało się z obławy nazistów i wróciło do swoich ojczyzn. Większość uciekinierów Niemcy złapali. Na rozkaz Hitlera mieli zostać rozstrzelani, lecz po interwencji jego współpracownika Göringa ostatecznie zdecydowano się stracić 50, w tym wszystkich sześciu Polaków: majora nawigatora Antoniego Kiewnarskiego, porucznika pilota Stanisława Króla oraz poruczników nawigatorów: Włodzimierza Kolanowskiego, Jerzego Mondscheina, Kazimierza Pawluka i Pawła Tobolskiego. To wydarzenie doczekało się nawet w 1963 roku hollywoodzkiej superprodukcji "Wielka Ucieczka" ze Steve'm McQueenem i Charlesem Bronsonem na czele.

Obchody Wielkiej Ucieczki

Poniżej - obchody Wielkiej Ucieczki w marcu 2019 roku. Uczestniczył w nich ostatni żyjący świadek tego wydarzenia, Charles Clark, były jeniec Stalagu Luft 3 i prezes stowarzyszenia jeńców wojennych RAF.

Muzeum Obozów Jenieckich

Muzeum Obozów Jenieckich jest czynne przez cały rok, od wtorku do piątku w godzinach 10:00 - 16:00 oraz w weekendy w godzinach 10:00 - 17:00. W okresie od 1 listopada do 1 marca w soboty oraz niedziele muzeum jest czynne w godzinach 10:00 - 16:00. Zebrano w nim wszystkie pamiątki, jakie do tej pory znaleziono na terenach poobozowych, jak i te, które podarowały placówce sami jeńcy i ich rodziny. Bilet wstępu wynosi 15 zł, ulgowy - 10 zł, dzieci do lat 7 mają wstęp wolny. Wynajęcie przewodnika to koszt 50 zł za godzinę, w języku angielskim - 100 zł za godzinę. Wszelkie informacje oraz zgłaszanie wycieczek pod numerem tel.: (+48) 68 478 49 94, e-mail: muzeum@um.zagan.pl

Ekspozycje w muzeum

Ekspozycje znajdują się w budynku głównym (projekcja filmów dokumentalnych o tematyce jenieckiej, zwiedzanie z przewodnikiem) oraz sąsiadującej z nim replice baraku nr 104. Tam można zobaczyć rekonstrukcję izby jenieckiej oraz wystawy: “Tunel Dick”, “The Long March – ewakuacja żagańskich obozów jenieckich”, “Ucieczka pod kryptonimem The Wooden horse” oraz “The Great Escape”.

Przewodnik po terenach obozowych

Przewodnik oprowadzi nas też po terenach obozowych. Zobaczymy makietę tunelu, którym uciekali jeńcy, a także zrekonstruowaną wieżę strażniczą. Po drodze dostrzeżemy też pozostałości po budynkach drugiego z obozów - Stalagu VIII C oraz cmentarze wojenne, w tym mogiłę żołnierzy napoleońskich, poległych w kampanii w 1813 roku.

Mural upamiętniający

Z okazji 80-lecia Wielkiej Ucieczki w ubiegłym roku na budynku Muzeum Obozów Jenieckich powstał piękny mural, upamiętniający zamordowanych po ucieczce sześciu polskich lotników: majora nawigatora Antoniego Kiewnarskiego, porucznika pilota Stanisława Króla oraz poruczników nawigatorów: Włodzimierza Kolanowskiego, Jerzego Mondscheina, Kazimierza Pawluka i Pawła Tobolskiego.

Atrakcje na 80. rocznicę

W 2024 roku, z okazji 80. rocznicy Wielkiej Ucieczki z żagańskiego obozu Stalag Luft III, mieszkańców Żagania i okolic oraz turystów czekało wiele atrakcji.

Jedną z największych atrakcji był Cross Uciekiniera i Cross Żagański.

Sportowe obchody

W tym roku obchody były skromniejsze, ale za to Cross cieszył się ogromną popularnością. Ponad pół tysiąca osób uczciło 81. rocznicę na sportowo, czyli biegnąc już w 49. edycji tej imprezy. Impreza na terenach poobozowych przy Muzeum Obozów Jenieckich tradycyjnie rozpoczęła się Crossem Uciekiniera. Dwie godziny później na 690-metrowym dystansie pobiegły dzieci, a o 18:00 odbył się bieg główny, w dwóch wariantach - na 5 i 10 km. Pora już prawie wieczorowa, aby wczuć się w klimat uciekających jeńców. W Crossie co roku biegnie blisko pół tysiąca uczestników we wszystkich kategoriach.